১৯৮৪ চনৰ ২ আৰু ৩ ডিচেম্বৰত সংঘটিত এই দুৰ্ঘটনাটোক "ভূপাল দুৰ্ঘটনা" বা " ভূপালত গেছৰ শোকাৱহ ঘটনা" হিচাপে আখ্যা দিয়া হয়। ভাৰতৰ মধ্যপ্ৰদেশৰ ভূপালস্থিত ইউনিয়ন কাৰ্বাইড কৰপৰেশন UCC ৰ অধীনৰ ইউনিয়ন কাৰ্বাইড ইণ্ডিয়া লিমিটেড UCIL(বৰ্তমানে এভাৰেডি ইণ্ডাণ্ট্ৰিজ লিমিটেড) নামৰ এটি কীটনাশক কাৰখানাত বহুলমাত্ৰাত হোৱা মিথাইল আইছ'চায়ানেট MIC বিষাক্ত গেছৰ নিৰ্গমনে ইয়াৰ সমীপৱৰ্তী এক বৃহৎ অঞ্চলত এই বিপৰ্যয়ৰ সূচনা কৰিছিল। প্ৰায় ৫ লক্ষাধিক লোক পীড়িত হোৱা এই দুৰ্ঘটনাটোক অনেকে ইতিহাসৰ আটাইতকৈ কৰুণ শিল্প বিপৰ্যয় হিচাপে অভিহিত কৰিছে। [1][2]

ভূপাল দুৰ্ঘটনা
বিষাক্ত গেছৰ বাবে মৃত্যুবৰণ কৰা আৰু ঘূণীয়া সকলৰ স্মৃতিত ওলন্দাজ শিল্পী ৰুথ কুফাৰস্কিমিডিটে নিৰ্মাণ কৰা স্মৃতিসৌধ
বিষাক্ত গেছৰ বাবে মৃত্যুবৰণ কৰা আৰু ঘূণীয়া সকলৰ স্মৃতিত ওলন্দাজ শিল্পী ৰুথ কুফাৰস্কিমিডিটে নিৰ্মাণ কৰা স্মৃতিসৌধ
দিনাংক ২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ (1984-12-02) – ৩ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ (1984-12-03)
স্থান ভূপাল, মধ্যপ্ৰদেশ, ভাৰত
স্থানাংক 23°16′51″N 77°24′38″E / 23.28083°N 77.41056°E / 23.28083; 77.41056স্থানাংক: 23°16′51″N 77°24′38″E / 23.28083°N 77.41056°E / 23.28083; 77.41056
মৃত্যু অতি কমেও ৩,৭৮৭;প্ৰায় ১৬,০০০ জনৰ হৈ দাবী
আহত অতি কমেও ৫,৫৮,১২৫

উৎস অনুসৰি মৃতকৰ সংখ্যা ভিন্ন যদিও চৰকাৰী তথ্য মতে তাৎক্ষণিক মৃত্যুৰ সংখ্যা ২,২৫৯ ৷ ২০০৮ চনত মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰে ৩,৭৮৭ টা মৃতকৰ পৰিয়াললৈ আৰু ৫,৭৪,৩৬৬ পীড়িত লোকলৈ ক্ষতিপূৰণ আগবঢ়াইছে ৷[3] ২৬ বছৰৰ পিছত ৭ জুন, ২০১০ চনত আদালতে ৰায় নিদিয়া পৰ্যন্ত দূৰ্ঘটনাৰ প্ৰকৃত কাৰণ সম্পৰ্কে যথেষ্ট মতবিৰোধ আছিল ৷ ভাৰত চৰকাৰ আৰু স্হানীয় সমাজকৰ্মীসকলৰ মতে শিথিল ব্যৱস্হাপনা আৰু বিলম্বিত তদাৰক বা ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে MIC টেংকলৈ পাইপেৰে পানীৰ উভতনি প্ৰবাহ হয় আৰু দূৰ্ঘটনাটোৰ সূত্ৰপাত হয় ৷ আনহাতে UCC মতে কোনো অসাধু ব্যক্তিৰ কূটাঘাতমূলক কামৰ বাবেহে টেংকিত পানী সোমায় আৰু বৃহৎমাত্ৰাত MIC নিগৰ্মন হয় ৷

UCC আৰু কোম্পানীটোৰ তদানীন্তন মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া ওৱাৰেন এণ্ডাৰছেনৰ বিৰুদ্ধে মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্টৰ দেৱানী আৰু অপৰাধমূলক শাখাত এই গোচৰ তৰা হৈছিল৷ কিন্তু ১৯৮৬ আৰু ২০১২ চনৰ ভিতৰত আমেৰিকান আদালতে UCC ৰ অধীনৰ UCIL এটা স্বতন্ত্ৰ ভাৰতীয় কোম্পানী বুলি মত পোষণ কৰি বাৰম্বাৰ এই গোচৰ বাতিল কৰিছিল আৰু বিভিন্ন কাৰণত ভাৰতীয় আদালতলৈ পুনৰ প্ৰৰণ কৰিছিল ৷ UCC, UCIL আৰু UCC ৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া এণ্ডাৰছেনক সাঙুৰি দেৱানী আৰু অপৰাধমূলক গোচৰ ভূপালৰ জিলা আদালততো দিয়া হৈছিল ৷ [4][5] ২০১০ চনৰ জুন মাহত সেই সময়ৰ অধ্যক্ষকে ধৰি ৮ জন (এজনৰ ইতিমধ্যে মৃত্যু হয়) কৰ্মচাৰীক তেওঁলোকে নিজ কামত কৰা গাফিলতিয়ে সহস্ৰজনৰ প্ৰাণ কাঢ়ি নিয়া এই দুৰ্ঘটনাৰ বাবে দোষী সাব্যস্ত কৰি ভাৰতীয় কানুন মতে ২ বছৰৰ কাৰাদণ্ড আৰু প্ৰত্যেকজনকে ২০০০ ডলাৰৰ জৰিমনা ভৰায় ৷

Backgroundসম্পাদনা কৰক

Earlier leaksসম্পাদনা কৰক

Leakage and its effectsসম্পাদনা কৰক

Liquid MIC storageসম্পাদনা কৰক

The releaseসম্পাদনা কৰক

Acute effectsসম্পাদনা কৰক

Gas cloud compositionসম্পাদনা কৰক

Immediate aftermathসম্পাদনা কৰক

Subsequent legal actionসম্পাদনা কৰক

Post-settlement activityসম্পাদনা কৰক

Long-term effectsসম্পাদনা কৰক

Long-term health effectsসম্পাদনা কৰক

Health careসম্পাদনা কৰক

Environmental rehabilitationসম্পাদনা কৰক

Occupational and habitation rehabilitationসম্পাদনা কৰক

Economic rehabilitationসম্পাদনা কৰক

Other impactsসম্পাদনা কৰক

Causesসম্পাদনা কৰক

Corporate negligenceসম্পাদনা কৰক

Underinvestmentসম্পাদনা কৰক

Adequacy of equipment and regulationsসম্পাদনা কৰক

Safety auditsসম্পাদনা কৰক

Impossibility of the "negligence"সম্পাদনা কৰক

Employee sabotageসম্পাদনা কৰক

Additional Union Carbide actionsসম্পাদনা কৰক

Charges against UCC and UCIL employeesসম্পাদনা কৰক

Ongoing contaminationসম্পাদনা কৰক

জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিসম্পাদনা কৰক

উপন্যাসসম্পাদনা কৰক

সংগীতসম্পাদনা কৰক

চিনেমাসম্পাদনা কৰক

Activismসম্পাদনা কৰক

Local activismসম্পাদনা কৰক

International activismসম্পাদনা কৰক

Activist organisationsসম্পাদনা কৰক

Settlement fund hoaxসম্পাদনা কৰক

Monitoring of activistsসম্পাদনা কৰক

তথ্যউৎসসম্পাদনা কৰক

  1. উদ্ধৃতি ত্ৰুটি: অবৈধ <ref> টেগ; MandavilliUnfolding নামৰ refৰ বাবে কোনো পাঠ্য প্ৰদান কৰা হোৱা নাই
  2. "Bhopal trial: Eight convicted over India gas disaster". BBC News. 7 June 2010. Archived from the original on 7 June 2010. https://web.archive.org/web/20100607185745/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8725140.stm। আহৰণ কৰা হৈছে: 7 June 2010. 
  3. "Madhya Pradesh Government : Bhopal Gas Tragedy Relief and Rehabilitation Department, Bhopal". Mp.gov.in. Archived from the original on 18 May 2012. https://web.archive.org/web/20120518020821/http://www.mp.gov.in/bgtrrdmp/relief.htm। আহৰণ কৰা হৈছে: 28 August 2012. 
  4. "Company Defends Chief in Bhopal Disaster". New York Times. 3 August 2009. http://dealbook.blogs.nytimes.com/2009/08/03/company-defends-chief-in-bhopal-disaster/। আহৰণ কৰা হৈছে: 26 April 2010. 
  5. "U.S. Exec Arrest Sought in Bhopal Disaster". CBS News. 31 July 2009. https://www.cbsnews.com/stories/2009/07/31/world/main5201155.shtml। আহৰণ কৰা হৈছে: 26 April 2010. 


Union Carbide Corporationসম্পাদনা কৰক

বাহ্যিক সংযোগসম্পাদনা কৰক

  • International Campaign for Justice in Bhopal
  • Bhopal Medical Appeal
  • Bhopal Gas Tragedy Relief & Rehabilitation Department at the Government of Madhya Pradesh
  • Bhopal Information Center, Union Carbide
  • India Environmental Portal Updated news on Bhopal Gas Disaster
  • Bhopal:Anatomy of a Crisis Paul Shrivastava, Paul Chapman Publishing, 1987, আই.এচ.বি.এন. 1-85396-192-2

সাঁচ:City of Bhopal সাঁচ:Dow Chemical সাঁচ:Toxicology