মূল মেনু খোলক

উদজান

পৰ্য্যাবৃত্ত তালিকাৰ প্ৰথম মৌল
(হাইড্ৰ'জেনৰ পৰা পুনঃনিৰ্দেশিত)
হাইড্ৰ'জেন ডিছচাৰ্জ (বৰ্ণালী) টিউব
ডিউটেৰীয়াম ডিছচাৰ্জ (বৰ্ণালী) টিউব
Schematic drawing of a positive atom in the center orbited by a negative particle.
প্ৰ'টিয়াম, হাইড্ৰ'জেনৰ সাধাৰণ আইছ'টপ, এটা প্ৰ'টন আৰু এটা ইলেক্ট্ৰন থাকে।অন্য আইছ'টপৰ দৰে নিউট্ৰন নাথাকে।

উদজান বা হাইড্ৰ'জেন (ইংৰাজী: Hydrogen) এটা ৰাসায়নিক মৌল৷ আণৱিক ভৰ ১.০০৭৯৪ ডেল্টন হোৱাৰ বাবে পৰ্য্যাবৃত্ত তালিকাত ইয়াক সকলোতকৈ পাতল মৌল বুলি গণ্য কৰা হয়৷ হাইড্ৰ'জেনৰ ৰাসায়নিক চিহ্ন হ'ল H ৷ ইয়াৰ আণৱিক সংকেত H2 আৰু পাৰমাণৱিক সংখ্যা ১.০০৮ ৷ হাইড্ৰ'জেন বিশ্বত সকলোতকৈ বেছিকৈ পোৱা মৌলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম৷ হাইড্ৰ'জেনৰ সচৰাচৰ পোৱা আইছ'টপটো হৈছে 'প্ৰটিয়াম'৷ [1]

ইতিহাসসম্পাদনা কৰক

হাইড্ৰ'জেন গেছ পোণপ্ৰথমে হেনৰি কেভেণ্ডিছ নামৰ এজন ইংৰাজ বিজ্ঞানীয়ে ১৭৮১ চনত আৱিষ্কাৰ কৰিছিল৷ তেওঁ এই গেছ আৱিষ্কাৰ কৰাৰ সময়ত নাম ৰাখিছিল 'দাহ্য বায়ু'৷ পাছত ফৰাচী ৰসায়নবিদ এণ্টোয়ান লৰেণ্ট লেভয়ছিয়াৰে এই দাহ্য বায়ুক 'জল উৎপাদক' বুলি নামকৰণ কৰে৷ বায়ুৰ সংস্পৰ্শত জ্বলিলে পানী উৎপন্ন হোৱাৰ ধৰ্মটোৰ বাবে ইয়াক এই নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়৷ পানীৰ ৰাসায়নিক সংকেত H2O ৷ পানী দুটা H ৰ পৰমাণু আৰু এটা অক্সিজেনৰ পৰমাণু থাকে৷[1]

বিশেষত্বসম্পাদনা কৰক

H2 গেছ বৰ্ণহীন,গন্ধহীন আৰু স্বাদহীন৷ পানীৰ লগত ইয়াৰ দ্ৰৱণতাৰ মাত্ৰা কম৷ হাইড্ৰ'জেনৰ এটা অণুত দুটা পৰমাণু থাকে৷ এই গেছ দাহ্য,কিন্তু দহনত সহায় নকৰে৷ অক্সিজেন গেছ জ্বলালে হাইড্ৰ'জেন গেছৰ নীলা শিখা আৰু পানী উৎপন্ন হয়৷ সেই কাৰণে ইয়াক 'জল উৎপাদক' বুলি কোৱা হয়৷[1]

অৱস্থিতিসম্পাদনা কৰক

হাইড্ৰ'জেন গেছ মুক্ত অৱস্থাত নিচেই কম পৰিমাণে পোৱা যায় যদিও যৌগ হিচাপে প্ৰচুৰ পৰিমাণে পোৱা যায়৷ হাইড্ৰ'জেনৰ মূল উৎস হ'ল পানীঅম্ল, ক্ষাৰ আৰু অন্যান্য বহুতো জৈৱ যৌগত হাইড্ৰ'জেন থাকে ৷

পৰীক্ষাগাৰত প্ৰস্তুতিসম্পাদনা কৰক

 
First tracks observed in liquid hydrogen bubble chamber at the Bevatron
 
The Space Shuttle Main Engine burnt hydrogen with oxygen, producing a nearly invisible flame at full thrust.

সাধাৰণতে, এচিড,খাৰ আৰু পানীৰ পৰা এই গেছ প্ৰস্তুত কৰা হয়৷ পৰীক্ষাগাৰত জিংক ছালফেট আৰু পনীয়া ছালফিউৰিক এচিডৰ লগত সাধাৰণ উষ্ণতাত বিক্ৰিয়া ঘটাই হাইড্ৰ'জেন গেছ প্ৰস্তুত কৰা হয়৷ অলপ পৰিমাণৰ H2 উৎপন্ন কৰিবৰ বাবে পৰীক্ষাগাৰত উলফ বটল ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷ পানী অপসাৰণৰ দ্বাৰা ইয়াক সংগ্ৰহ কৰা হয়৷ প্ৰয়োজনমতে বা নিয়মিতভাৱে হাইড্ৰ'জেন পাবৰ বাবে 'কিপৰ যন্ত্ৰ' ব্যৱহাৰ কৰা দৰকাৰ৷ বিশুদ্ধ হাইড্ৰ'জেন গেছৰ পাবৰ বাবে 'u' আকৃতিৰ টিউবত বেৰিয়াৰ হাইড্ৰ'জেনৰ পালত আৰু গৰম জলীয় দ্ৰৱণ নিকেল তড়িৎ বিশ্লেষণ কৰিলে কেথডদ্বাৰত H2 গেছ উৎপন্ন হয়৷ পনীয়া ছালফিউৰিক এচিড বা পনীয়া হাইড্ৰ'ক্লৰিক এচিডৰ লগত লো,এলুমিনিয়াম,মেগনেছিয়াম আদি ধাতুৰ বিক্ৰিয়া ঘটালে H2 উৎপন্ন হয়৷ উত্তপ্ত আৰু গাঢ় কষ্টিক বা কষ্টিক পটাছৰ দ্ৰৱনৰ লগত জিংক,এলুমিনিয়াম ধাতুৰ বিক্ৰিয়া ঘটাইও H2 উৎপন্ন কৰিব পৰা যায়৷[1]

 
Depiction of a hydrogen atom with size of central proton shown, and the atomic diameter shown as about twice the Bohr model radius (image not to scale).

ৰাসায়নিক ধৰ্মসম্পাদনা কৰক

হাইড্ৰ'জেন এবিধ উৎকৃষ্ট বিজাৰক৷ পেলাডিয়াম প্লাটিয়াম,নিকেল,কোবাল্ট আদি ধাতুৱে উত্তপ্ত অৱস্থাত হাইড্ৰ'জেন গেছ শোষণ কৰিব পাৰে৷ ধাতুৱে এনেদৰে গেছ শোষণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক অন্তৰ্ধৃতি বুলি কোৱা হয়৷ এই প্ৰক্ৰিয়াৰে শোষিত হাইড্ৰ'জেনক 'অন্তৰ্ধৃত হাইড্ৰ'জেন' নামেৰে জনা যায়৷ কোনো যৌগৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা মূহূৰ্ততে হাইড্ৰ'জেনক 'জাইমান হাইড্ৰ'জেন' নামেৰে জনা যায় ৷ সাধাৰণ হাইড্ৰ'জেনতকৈ জায়মান হাইড্ৰ'জেন অধিক শক্তিশালী বিজাৰক পদাৰ্থ৷ সাধাৰণ উষ্ণাতাত হাইড্ৰ'জেন 'অৰ্থ' আৰু 'পেৰা' হাইড্ৰ'জেন হিচাপে ৩.১ অনুপাত সাম্যৱস্থাত মিশ্ৰণ হৈ থাকে৷ [1]

ব্যৱহাৰসম্পাদনা কৰক

  • হাইড্ৰ'জেন গেছ পাতল বাবে ইয়াক বেলুনত ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷
  • অক্সিজেন আৰু হাইড্ৰ'জেন গেছ মিশ্ৰণ কৰি 'অক্সি-হাইড্ৰ'জেন' শিখা উৎপন্ন কৰা হয়৷ এই শিখাৰ উষ্ণতা ২৫০০° C পৰ্য্যন্ত হয়৷ জ্বালাই কামত এই শিখা ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷


তথ্য সংগ্ৰহসম্পাদনা কৰক

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 জগত বৰা (জুলাই ১৯৯৮). "পাতল মৌল হাইড্ৰ'জেন". নতুন আৱিষ্কাৰ (৭ম সংখ্যা): পৃষ্ঠা ১৯-২০. 

লগতে চাওকসম্পাদনা কৰক

বাহ্যিক সংযোগসম্পাদনা কৰক

প্ৰৱন্ধটো শুনক (দুটা খণ্ড) · (তথ্য)
 
এই শ্ৰব্য ফাইল 2006-10-28 "উদজান" তাৰিখৰ প্ৰবন্ধৰ 2006-10-28 সংস্কৰণটোৰ, আৰু সেয়ে প্ৰবন্ধৰ সাম্প্ৰতিক পৰিৱৰ্তনসমূহ প্ৰতিফলিত নকৰিবও পাৰে, অধিক তথ্যৰ বাবে (শ্ৰৱণ সাহায্য চাওক)

{{#if:||[[Category:শ্ৰৱণ সংযোগী